Gemlik Gezi Yazısı 2023  Seyahat

Geçtiğimiz ay Bursa’nın güzel şehri Gemlik’i ziyaret etme şansı buldum. Gemlik’te beni evinde misafir eden arkadaşım İlhan’a teşekkür ederim. Bu yolculuk İstanbul Yenikapı’dan Yalova’ya gemiyle gitmemizle başladı. Gece karanlık olduğu için ne kadar güzel bir yer olduğunu fark edememiştim. Fakat yine de o tertemiz havasını içime çektikçe beni rahatlattığı için iyi hissettirmişti.

Önce Gemlik hakkında genel geçer bilgileri vereyim. Marmara denizine kıyısı olsan Bursa’nın güzel ilçelerindendir. 100 binin biraz üstünde bir nüfusa sahiptir. Bilinen geçim kaynaklarından en popüleri zeytinciliktir. Adı üstünde Gemlik zeytini. Türkiye’de yetiştirilen zeytinlerin çoğu yağlık zeytin olarak yetiştiriliyor. Ancak en iyi sofralık zeytinler Bursa’da ve büyük bir kısmı Gemlik’te yetişiyor. Tabi bu şanını Gemlik Zeytin Festivalleriyle halkla da paylaşıyor.

Çok büyük ve çok gelişmiş bir ilçe değil. Mevcut haliyle emeklilik hayatı yaşamak için ideal bir yer. Küçük, samimi, şirin ve sağlıklı bir ilçemiz Gemlik. Gündüz gözüyle bakınca bir yandan yemyeşil dağlardan esen rüzgar, öbür yandansa denizin kokusunun oluşturduğu harmoniye eşlik eden sakinliği görebildim. Size göstermek istediğim yerler arasında sahili ve Gemlik bölge parkı var. Bölge parkının içinde yürüyüş yolu, dinlenip çay içebileceğiniz bir işletme, halısaha, basketbol sahası mevcut. Yolunuz düşerse burayı görmeye gidin. Düşmese de en azından zeytin almaya gidin çünkü lezzetli gerçekten. Buraya kadar genel geçer bilgileri aktarmaya çalıştım. Bundan sonrasında buralar biraz tarih kokacak. Tarih sevmeyen okuyucularımız sondaki fotoğraflara doğrudan geçiş yapabilir. Uçuş başlıyor.

Kios yani günümüz adıyla Gemik önemli bir liman şehriydi. Antik dönemde liman faaliyetleri bir şehrin ticareti ve gelişimi için oldukça önemliydi. Önemliydi tabi ama MÖ V. Yüzyılda Attika-Delos Deniz Birliği’ne vergi vermekten kendini kurtaramadı. Hem de 1000 talent.

Peki Heredot bey bura hakkında neler söylemiş bir bakalım: “İonialıları kovalamakla görevlendirilenlerden ve Sardes seferine katılmış olanlardan Hymaias, Propontis üzerine yürümüş, Mysia'da Kios'u ele geçirmiş, bundan sonra, Daurises'in Karia'ya gitmek üzere Hellespontos'tan ayrılmış olduğunu öğrenince Propontis'i bırakmış ve ordusunu Hellespontos üzerine sürmüştü. İlion topraklarındaki bütün Aiolları ve onlarla birlikte bu topraklarda kalmış olan eski Troyalıları, yani Gergithleri de almıştır. Bu başarılarından sonra Troya'dayken hastalanmış ve ölmüştür. Günleri böyle sona ermiştir. ” Bahsi geçen Mysia kenti Uludağ eteklerinde olduğu düşünülmektedir. Evet Homeros’un İliada’sında Troialıların yanında savaşa katılan Mysialılar. Peki neden Mysialılar’a geldi konu bir anda? Çünkü burada yaşayan halk göç ve savaşlar neticesinde Kios’a kadar sınırlarını ilerletiyor. Dolayısıyla Herodotos ve Ksenophon’un bize aktardığı bilgilere göre Kios bir Mysia kenti imiş. Strabon’a göre Mysia’yı Lidya’dan ayırmak olası değildir. Mysia, Karia ve Phryglerin kullandıkları dillerin yakın olduğu söylenerek bunların akraba olduğu da söylenir. Şöyle bir hatırlayalım Hititler dağıldıktan sonra Anadolu coğrafyasında Ege Bölgesi’nde Lidyalılar vardı. Sonrasında Pers etkisi, Makedon etkisi, Roma dönemleri… Gerçekten inanılmaz bir durum. Bir Liman kenti olan Kios MÖ VI. yüzyıldan itibaren liman faaliyetleri göstermesine rağmen, ilk kez Gemlik’te tersane bulunduğu ifadesi Anadolu Selçuklu Devleti dönemine geliyor. Anadolu Selçuklularının ilk tersanesi burada kurulmuş. MS 1334 yılında Osmanlı topraklarına katıldıktan sonra da Kios’taki tershane kullanılmaya devam etmiştir. Günümüzdeki Gemlik tersanesinin antik tersanenin üzerine yapıldığı da düşünülmekte. Fakat en güçlü fikir bu limanların ve antik alanların tahrip edilip yok edildiği yönünde. Çünkü Mehmet Ziya’nın Bursa ve çevresinin eskiçağ tarihi hakkında bilgi veren 19.yy içinde ettiği seyahatlerin yazıları var.

Peki Osmanlı döneminde neler oldu Gemlik’te? 3. Selim diye bir padişah var. Bu padişah rüşvetin adam kayırmanın usulsüzlüğün arttığı bir dönemde çeşitli yenilikler yapıyor. Nizamı cedit ordusu, mühendishane eğitiminde kalitenin artırılması, donanma personeline sınavlar getirmesi, seyir talimatlarını ve düzenlemelerini içeren kavaid-i bahriye belgelerinin zorunlu tutlması gibi yenilikler sonrası bir süredir atıl durumda kalan Gemlik tersanesinin tekrar işlerlik kazanmasını sağlamıştı. Bu dönemde Gemlik Tersanesi’nde 51 zira bir fırkateyn, 55 zira, 57 zira, 57,5 zira ve 59 zira uzunluğunda dört adet kalyon ve iki adet de şalope inşa edilmiştir.

30 Ekim 1918’de I. Dünya Savaşı’ndan Mondros Mütarekesi ile çekilen Osmanlı devleti, anlaşmanın 7. Maddesine göre Gemlik’i işgale açık hale getirmiştir. İngiliz tehdidi ve Yunan işgaline maruz kalan bu bölgede Bursa’da büyük yıkımlar yaşandı. Sırf Wilson ilkelerini yerine getirip bölgedeki nüfusunu artırarak hak iddia edebilmek için Yunanlılar toplu kıyımlar yapmış ve bölge halkını göçe zorlamıştı. 26 Ağustos 1922’de Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın emriyle başlayan taarruzla 11 Eylül 1922 saat 08.30’da Türk Ordusunun Bursa’ya girişiyle bu işgal ve zulüm son bulmuştur. Savaş sonrası mübadelede 1276 kişi Girit’ten, 92 kişi Vodine’den 59 kişi, Yenice’den 23 kişi Drama’dan, olmak üzere toplam 1520 mübadil Gemlik’e yerleştirilmiştir. Mübadillere iskan ve devlet yardımları sağlanmıştır. Tarihte Gemlik’te neler olmuş biraz inceledik. Şimdi günümüze dönelim.

Günümüzde Gemlik Belediyesi burayı park ve bahçelerle güzelleştirip zeytincilikle tarım faaliyetlerinin geliştirilmesini hedeflemektedir. Gemlik limanı hala bölgenin aktifliğini sağlıyor. ABD, Almanya, Çin gibi ülkelerle yapılan ithalat/ihracatında kullanılıyor. Liman ve zeytincilik karlı işler evet. Umarım aç gözlülüğe kurban gidip sadece betondan oluşan bir ilçeye dönüşmez. Zira Gemlik gerçekten güzel bir yer. Bizim için harmoni sağlamış, sakin, sağlıklı, Polarize değil.



KAYNAKLAR
1 GÜNDÜZ, S. (2015). BURSA'NIN ANTİK DENİZ LİMANLARI. International Journal of Social Inquiry, 8(1).
2 ERSEVİNÇ, M. (2021). MONDROS MÜTAREKESİ’NİN BURSA’DA UYGULANMASI VE İŞGALİN BURSA YERELİNE SOSYOEKONOMİK ETKİLERİ. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(41), 1309-1334.
3 Sünerin, E. (2011). Iii. Selim Dönemi ıslahat Hareketlerinin Gemlik Tersanesi'Ne Yansımaları (Doctoral dissertation, Bursa Uludag University (Turkey)).
4 Doğancı, K. (2011). Mehmet Ziya’nın gözüyle Antik dönemde Bursa ve çevresi (eleştirel bir bakış). Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(21), 201-212.
5 Kaya, M. (2017). LOZAN MÜBADİLLERİNİN BURSA’YA İSKÂNLARI. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-12.
6 Koday, S., & Gökhan, B. A. K. İ. (2014). Gemlik Limanları. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(3), 431-454.