İzmir (Smyrna) Agorası Gezisi 2023  Seyahat Arkeoloji

İzmir’de turistik gezilecek yerlerin başında gelir İzmir Agorası. İzmir’de Eşrefpaşa Caddesi’ne yakın olan bu ören yeri yabancı turistin ilgisini çekiyor. Bir konuya açıklık getirelim. Smyrna, İzmir’de bulunan antik bir kent. Fakat Agora bu antik kentin sadece bir parçası. Bu ören yerinde Müze Kart veya bilet geçerli. İçeri girdiğinizde büyük, uzun sütunlar ve büyük su kemerleri sizi karşılıyor. Buraya sadece Instagram’a fotoğraf atmak için gelenler de var. Çünkü sütunları oldukça göz alıcı. Yazımın devamında biraz tarihinden bahsedeceğim. Eğer tarihi sıkıcı buluyorsanız doğrudan fotoğraflara inebilirsiniz.

Uçuşa hazırız şöyle bir özet tarih geçelim. Agora genel olarak toplanılan yer, kent meydanı gibi anlamlara geliyor. Fakat Antik Çağ Agoralarının ticari, siyasi, dini ve sosyal işlevleri de bulunuyor. Smyrna Agorası mimari olarak avlusu bulunan dikdörtgen stoa mimariye sahip. Smyrna Agorası Helenistik dönemde kurulmuştu. MÖ. 4. Yüzyıl sonunda, kentin ilk imar projelerinden biri olarak inşa edildiği düşünülüyor. Yapılan kazılarda bulunan bazı seramik parçalarının MÖ. 6 ve 5. Yüzyıllara ait olması bölgede önceden de bir yerleşim alanı olduğunu düşündürse de bu parçaların yüzey akıntılarıyla gelmiş olabileceği de düşünülüyor.

Bölgede yapılan kazılarda farklı dönemlere ait sikkeler bizlere ışık tutuyor. Helenistik Döneme ait ve MÖ. 330-30 yıllarına tarihlenen 13 adet sikke, MS. 69 – MS. 270 yılları arasına tarihlenen Roma İmparatorluk Dönemi’ne ait 52 adet sikke, MS. 286-474 yılları arasına tarihlenen Geç Roma İmparatorluğu Dönemi’ne ait 699 adet sikke, MS. 491-1076 yılları arasına tarihlenen Bizans Dönemi’ne ait 9 adet sikke, Osmanlı Dönemi’ne ait en erkeni 1808 yılına tarihlenen 27 adet sikke, Avusturya İmparatorluk Dönemi’ne ait 1 adet sikke yapılan kazılarda bulunmuştur. Bu sikkelerden bölgenin hem tarihi geçmişini, hem de ticari olarak kullanıldığını görebiliyoruz. Agora’nın aktif olarak kullanıldığı dönemlerde yani Erken Bizans Dönemi’ne kadar olan geçmişinde deniz ve kara ticaret yolları üzerinde olduğundan ticari fonksiyonunu yerine getirdiğini söyleyebiliriz. Fakat Agora her dönemde ticaret alanı olarak kullanılmadı. Örneğin Osmanlı döneminde mezarlık olarak kullanılıyordu. Yani farklı dönemlerde farklı işlevleri vardı.

Kazı geçmişine bakarsak Türkiye Cumhuriyeti’nin bu bölgede yapılan ilk kazıları 1932 yılında başlamış ve 1941 yılına kadar Selahattin Kantar ve Rudolf Naumann tarafından sürdürülmüş. Sonraki periyotları 1996-1998 kazılar, 2002-2003 kazıları şeklinde devam etmiş. 2007 yılı itibariyle de Doç. Dr. Akın Ersoy tarafından yürütülüyor. Akın hocadan bahsetmişken şunu eklemek isterim. Bu bölgenin en güvenilir kaynağı Akın Ersoy hoca ve onun öğrencileri.

Bu Agora’yı ziyaret ettiğimizde büyüleyici bir yapı görüyoruz. Fakat ilk kurulduğundan bugüne aynı kaldığını söyleyemeyiz. Bu yapı MS.178 yılında deprem olunca Marcus Aurelius yardımıyla yeniden inşa edilmiş.

Peki bu Agora neden bu kadar ilgi çekiyor biraz da buna değinelim. Aslında pek çok faktör var. Bizans İmparatorluğu döneminde Hristiyanlığın yayılmasıyla bu şehrin önemli bir piskoposluk merkezi haline gelmesi ve Sebetay Sevi’inin burada doğduğunun iddia edilmesi Musevi ve Hristiyan turistlerin ilgisini çekebiliyor. Suya verilen önem de bölgede ilgi oluşturuyor. Smyrna su kanalları ve tünelleriyle şehrin su ihtiyacını karşılaması, Roma Dönemi hamamlarının bu suyla beslenmesi ilgi oluşturuyor. Suyun dağıtımına yönelik bir mimari geliştirilmesi oldukça ilginç geliyor. Akın hoca buradaki suyun asırlardır aktığını söylemiş.

Farklı medeniyetler için merkez, farklı medeniyetler için mezarlık olan ve su gibi temel bir ihtiyacın şehir merkezini şekillendirdiği Smyrna Agorasını anlattık. Bu Agora bizim için ilginç, tarihi, polarize değil.


KAYNAKLAR
1. ÖZKAN, E., SEVİNÇ, Y., & CURKAN, S. C. (2016). Tarihi Agora Ören Yerinin İzmir Turizmine Etkileri. BÖLGESEL TURİZM, 12.
2. DEMİRTAŞ, N. (2014). İZMİR (SMYRNA) AGORA KAZISI 2002-2003 YILLARI SİKKE BULUNTULARI. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4(08), 111-138.
3. ERSOY, A. (2018). Smyrna/İzmir Kazilari Mermer Ağirliklari. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, (18), 11-19.
4. Ersoy, A., Kaya, N., Selçuk, S., & Esen, V. (2014). Antik Smyrna/İzmir, 2011-2013. 36. Kazı Sonuçları Toplantısı, 2, 17-34.
5. Alatepeli, S. (2016). Smyrna su yapıları.